Στυρένιο στα Πλαστικά σε Επαφή με Τρόφιμα: Σχέδιο της ΕΕ Θέτει Ειδικό Όριο Μετανάστευσης στα 0,05 mg/kg

Το στυρένιο, το μονομερές από το οποίο παράγεται το πολυστυρένιο και άλλα πλαστικά που χρησιμοποιούνται στη συσκευασία τροφίμων, αποκτά για πρώτη φορά ειδικό όριο μετανάστευσης (SML) στο πλαίσιο του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 10/2011. Ένα σχέδιο Κανονισμού της Επιτροπής, το οποίο διαβιβάστηκε στο Συμβούλιο στις 20 Οκτωβρίου 2026 μαζί με το Παράρτημά του, θέτει όριο 0,05 mg/kg τροφίμου και δίνει νέες κατευθυντήριες γραμμές για τον έλεγχο της συμμόρφωσης. Αν το σχέδιο εγκριθεί, οι επαγγελματίες του κλάδου που χρησιμοποιούν πλαστικά με βάση το στυρένιο θα πρέπει να διασφαλίσουν ότι οι δοκιμές και οι δηλώσεις συμμόρφωσής τους αντικατοπτρίζουν το νέο αυτό όριο.

 

Τι Ισχύει Σήμερα

Το στυρένιο (FCM αριθ. 193) περιλαμβάνεται στο Παράρτημα I του Κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 10/2011 ως εγκεκριμένο μονομερές, χωρίς ειδικό όριο μετανάστευσης ή άλλο ειδικό περιορισμό. Η έγκριση αυτή στηρίζεται σε γνωμοδότηση του 1982 από την Επιστημονική Επιτροπή Τροφίμων, η οποία κατέταξε την ουσία σε μια κατηγορία για την οποία δεν μπορούσε να καθοριστεί αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη. Η χρήση της είχε κριθεί ασφαλής, εφόσον τα υπολείμματα στο υλικό διατηρούνταν όσο το δυνατόν χαμηλότερα. Ως εκ τούτου, μέχρι σήμερα η μετανάστευση καλυπτόταν μόνο από το γενικό όριο ολικής μετανάστευσης που ισχύει για όλες τις ουσίες.

Η εικόνα άλλαξε το 2018 , όταν ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) κατέταξε το στυρένιο και τον κύριο μεταβολίτη του, το 7,8-οξείδιο του στυρενίου, ως πιθανώς καρκινογόνα για τον άνθρωπο. Στη συνέχεια, η Επιτροπή ζήτησε από την EFSA να αξιολογήσει κατά πόσον η υφιστάμενη έγκριση εξακολουθούσε να είναι ασφαλής.

 

Τα Συμπεράσματα της EFSA

Η αξιολόγηση πραγματοποιήθηκε σε δύο στάδια. Σε γνωμοδότηση του 2020, η EFSA έκρινε ότι τα συμπεράσματα του IARC δεν μπορούσαν να εφαρμοστούν άμεσα στην περίπτωση της έκθεσης μέσω των τροφίμων, αλλά δεν μπορούσε να αποκλείσει και το ενδεχόμενο τοξικότητας. Εκτίμησε ότι η μετανάστευση του στυρενίου κυμαίνεται κάτω από 0,01 mg/kg στα περισσότερα τρόφιμα, αλλά μπορεί να φτάσει τα 0,23 mg/kg σε ορισμένα λιπαρά τρόφιμα, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η χρήση της ουσίας χωρίς όριο μετανάστευσης ενδέχεται να εγκυμονεί κινδύνους για την υγεία.

Κατόπιν νέου αιτήματος της Επιτροπής το 2023, η EFSA εξέδωσε νέα γνωμοδότηση  στις 8 Μαΐου 2025. Δεν διαπιστώθηκαν ενδείξεις ότι το στυρένιο είναι τοξικό μετά από την κατάποση, ενώ συμπέρανε ότι η χρήση του σε πλαστικά υλικά σε επαφή με τρόφιμα δεν προκαλεί ανησυχία, εφόσον η μετανάστευση δεν ξεπερνά τα 0,05 mg/kg τροφίμου. Μια διεργαστηριακή δοκιμή του Εργαστηρίου Αναφοράς της ΕΕ έδειξε επίσης ότι τα επίσημα εργαστήρια ελέγχου μπορούν να επαληθεύουν αξιόπιστα τη συμμόρφωση σε αυτό το επίπεδο. Με βάση αυτά, η Επιτροπή προτείνει ένα ειδικό όριο μετανάστευσης των 0,05 mg/kg τροφίμου.

 

Πώς θα Ελέγχεται η Συμμόρφωση

Το σχέδιο ορίζει επίσης τον τρόπο διενέργειας δοκιμών, καθώς τα υλικά με βάση το στυρένιο δεν συμπεριφέρονται πάντα στους προσομοιωτές όπως στα πραγματικά τρόφιμα.

• Προσομοιωτές, τρόφιμα ή screening: Για υλικά που δεν έχουν ακόμη έρθει σε επαφή με τρόφιμο, η συμμόρφωση μπορεί να ελεγχθεί σε τρόφιμο, στους προσομοιωτές τροφίμων του Παραρτήματος III ή με τη μέθοδο screening του Παραρτήματος V.
• Επιβεβαίωση σε τρόφιμο: Η EFSA επισήμανε ότι ορισμένοι προσομοιωτές μπορεί να οδηγήσουν σε πολύ υψηλότερη μετανάστευση στυρενίου από τα πραγματικά τρόφιμα. Αν ένα υλικό αποτύχει σε δοκιμή με προσομοιωτή ή σε screening, η μη συμμόρφωση πρέπει να επιβεβαιώνεται μέσω δοκιμής σε τρόφιμα.
• Τρόφιμο που αντιπροσωπεύει το «χειρότερο σενάριο»: Η μετανάστευση του στυρενίου τείνει να αυξάνεται ανάλογα με την περιεκτικότητα σε λίπος. Συνεπώς, τα τρόφιμα που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο πρέπει να αντιστοιχούν στις χειρότερες προβλεπόμενες και ευλόγως αναμενόμενες συνθήκες χρήσης.

Το ίδιο το σχέδιο σημειώνει ότι οι δοκιμές μετανάστευσης για το στυρένιο δεν αποτελούν ακόμα συνήθη πρακτική, γι’ αυτό δίνει χρόνο για την οργάνωσή τους. Ο οδηγός μας για τις δοκιμές μετανάστευσης στις πλαστικές συσκευασίες εξηγεί πώς επιλέγονται οι προσομοιωτές και οι συνθήκες δοκιμής βάσει του Κανονισμού 10/2011.

 

Μεταβατικές Περίοδοι

Εφόσον τεθεί σε ισχύ το όριο, οι προθεσμίες θα μετρούν από την έναρξη ισχύος, 20 ημέρες μετά τη δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα. Συγκεκριμένα:

• 18 μήνες: Υλικά και αντικείμενα που συμμορφώνονται με τους κανόνες που ίσχυαν πριν από την τροποποίηση και διατίθενται για πρώτη φορά στην αγορά πριν από αυτή την ημερομηνία μπορούν να παραμείνουν στην αγορά μέχρι την εξάντληση των αποθεμάτων.
• 9 μήνες: Ενδιάμεσα προϊόντα και ουσίες που διατίθενται για πρώτη φορά μετά από αυτή την ημερομηνία και δεν τηρούν το νέο όριο πρέπει να το αναφέρουν στη δήλωση συμμόρφωσης. Μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο για υλικά και αντικείμενα που διατίθενται στην αγορά πριν από την προθεσμία των 18 μηνών.

Ο κανόνας των 9 μηνών αφορά την εφοδιαστική αλυσίδα. Οι μεταποιητές που αγοράζουν πρώτες ύλες ή ημιτελείς συσκευασίες θα πρέπει να αναμένουν από τους προμηθευτές τους να επικαιροποιήσουν τις δηλώσεις συμμόρφωσης και να τις ελέγχουν σε σχέση με το δικό τους πρόγραμμα παραγωγής.

 

Ποιους Αφορά

Το στυρένιο είναι η βάση του πολυστυρενίου (PS), του πολυστυρενίου υψηλής αντοχής σε κρούση (HIPS), του διογκωμένου πολυστυρενίου καθώς και συμπολυμερών όπως το ABS και το SAN. Στον τομέα της συσκευασίας τροφίμων, τα υλικά αυτά χρησιμοποιούνται ευρέως για κύπελλα γαλακτοκομικών, κεσεδάκια γιαουρτιού, δίσκους, καπάκια, clamshells και περιέκτες take-away. Επειδή η μετανάστευση αυξάνεται ανάλογα με τη λιπαρότητα, οι συσκευασίες για γαλακτοκομικά, έτοιμα γεύματα και άλλα λιπαρά τρόφιμα θα βρεθούν στο επίκεντρο των δοκιμών.

Οι προμηθευτές ρητινών και οι μεταποιητές συσκευασιών θα πρέπει να επιβεβαιώσουν ότι τα προϊόντα τους πληρούν το νέο όριο υπό ρεαλιστικές συνθήκες χρήσης και να επικαιροποιήσουν αναλόγως τις δηλώσεις συμμόρφωσης. Οι παραγωγοί τροφίμων που χρησιμοποιούν αυτά τα υλικά οφείλουν να διασφαλίσουν ότι λαμβάνουν πρόσφατες δηλώσεις από τους προμηθευτές τους.

 

Συμπέρασμα

Το σχέδιο αντικαθιστά μια έγκριση που από το 1982 στηριζόταν σε μια γενική αρχή, με ένα μετρήσιμο όριο. Για τα περισσότερα τρόφιμα, οι εκτιμήσεις της EFSA υποδεικνύουν ότι η μετανάστευση ουσιών είναι πολύ χαμηλότερη από 0,05 mg/kg, ωστόσο στα λιπαρά τρόφιμα ενδέχεται να πλησιάζει ή και να υπερβαίνει αυτό το όριο. Το προσχέδιο πρέπει ακόμη να ολοκληρώσει τη διαδικασία ελέγχου πριν από τη δημοσίευσή του, ενώ οι μεταβατικές περίοδοι θα ξεκινήσουν λίγο αργότερα. Οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν υλικά με βάση το στυρένιο μπορούν να αξιοποιήσουν αυτό το διάστημα για να εντοπίσουν τα σχετικά προϊόντα, να προγραμματίσουν δοκιμές σε αντιπροσωπευτικά τρόφιμα ή προσομοιωτές τροφίμων και να ευθυγραμμίσουν την τεκμηρίωσή τους με εκείνη των προμηθευτών τους.